Biogramy i bibliografie

Barbara Skarga (1919–2009) – historyk filozofii, profesor IFiS PAN. Studiowała filozofię na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W czasie drugiej wojny światowej łączniczka AK. Aresztowana przez Rosjan w 1944 r., skazana na 11 lat łagru. Po wyjściu z obozu otrzymała nakaz dożywotniego osiedlenia w kołchozie. Do Polski wróciła w roku 1955. Redaktor naczelna „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” w latach 1982–1986. Ważniejsze publikacje: Narodziny pozytywizmu polskiego 1831–1864 (1964); Kłopoty intelektu. Między Comte’em a Bergsonem (1975); Przeszłość i interpretacje (1987); Ślad i obecność (2002); Kwintet metafizyczny (2005); opublikowała tom wspomnień Po wyzwoleniu 1944–1956 (1985). 


Bronisław Baczko (1924-2016) – jeden z założycieli „Archiwum” i jego redaktor naczelny w latach 1957–1968. Historyk filozofii i myśli społecznej, spiritus movens warszawskiej szkoły historyków idei, tłumacz. Zajmuje się przede wszystkim historią rewolucji francuskiej, utopiami i wyobrażeniami zbiorowymi. Były profesor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor honorowy Uniwersytetu Genewskiego. Wybrane publikacje: Rousseau — samotność i wspólnota (1964); Lumieres de l'utopie, Paryż (1978); Les imaginaires sociaux. Memoires et espoirs collectifs, Paris (1984); Job, mon ami. Promesses du bonheur et fatalite du mal, Paryż (1997) (Hiob, mój przyjaciel. Obietnice szczęścia i nieuchronność zła, przeł. Jerzy Niecikowski, Warszawa 2001); Politiques de la Revolution francaise, Paryż (2008).


Leszek Kołakowski (1927–2009) – jeden z założycieli „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej”, redaktor pisma w latach 1956–1968. Współtwórca warszawskiej szkoły historii idei, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich filozofów. Zajmował się głównie historią filozofii, historią idei politycznych oraz filozofią religii. Eseista, publicysta i prozaik. Ważniejsze publikacje: Pochwała niekonsekwencji. Pisma rozproszone z lat 1955-1968, Londyn (1989); Jednostka i nieskończoność. Wolność i antynomie wolności w filozofii Spinozy (1958); Notatki o współczesnej kontrreformacji (1962); 13 bajek z Królestwa Lailonii (1963); Klucz niebieski albo opowieści budujące z historii świętej zebrane (1964); Rozmowy z diabłem (1965); Świadomość religijna i więź kościelna. Studia nad chrześcijaństwem bezwyznaniowym siedemnastego wieku (1965); Filozofia pozytywistyczna (1966); Kultura i fetysze (1967); Obecność mitu (1972); Husserl i poszukiwanie pewności (1990); Główne nurty marksizmu. Powstanie – rozwój – rozkład (1976-78); Czy diabeł może być zbawiony i 27 innych kazań (1982).


Andrzej Walicki (ur. 1930) – redaktor naczelny czasopisma w latach 1968–1981. Jeden z twórców warszawskiej szkoły historii idei. Członek rzeczywisty PAN, emerytowany profesor Uniwersytetu Notre Dame (USA). Specjalizuje się w rosyjskiej filozofii politycznej i społecznej, polskiej filozofii narodowej i mesjanistycznej okresu romantyzmu oraz historii marksizmu i myśli liberalnej. Ważniejsze publikacje: W kręgu konserwatywnej utopii (1964);  Filozofia a mesjanizm. Studia z dziejów filozofii i myśli społeczno-religijnej romantyzmu polskiego (1970); Rosyjska filozofia i myśl społeczna. Od Oświecenia do marksizmu (1973); Trzy patriotyzmy. Trzy tradycje polskiego patriotyzmu i ich znaczenie współczesne (1991); Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii (1996); Idea narodu w polskiej myśli oświeceniowej (2000); Mesjanizm Adama Mickiewicza w perspektywie porównawczej (2006); Od projektu komunistycznego do neoliberalnej utopii (2013).


Jerzy Szacki (1929-2016) – socjolog i historyk myśli socjologicznej. Od 1973 był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a od 1991 członkiem Polskiej Akademii Nauk. Tłumacz i współtłumacz książek (Howarda Beckera, Harry᾽ego Elmera Barnesa, Émile’a Durkheima, Jean-Pierre᾽a Vernanta, Marcela Maussa). Odznaczony, wraz z matką, Barbarą, medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za uratowanie Ireny Hollender. Ważniejsze prace: Ojczyzna, naród, rewolucja (1962); Durkheim (1964); Kontrrewolucyjne paradoksy (1965); Tradycja. Przegląd problematyki (1971); History of Sociological Thought (1979); Historia myśli socjologicznej (1981); Spotkania z utopią (1980); Znaniecki (1986); Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia (1991); Liberalizm po komunizmie (1994).


Adam Sikora (1927–2011) – profesor Uniwersytetu Warszawskiego, do przejścia na emeryturę zatrudniony w Instytucie Filozofii. Historyk filozofii i myśli społecznej, zajmujący się głównie problematyką XIX wieku. Ważniejsze publikacje: Problematyka historiozoficzna w dyskusjach emigracyjnych z lat 1831-1836 (1963); Posłannicy słowa. Hoene-Wroński, Towiański, Mickiewicz (1967); Towiański i rozterki romantyzmu (I wyd. 1969, II wyd. 1984); Gromady Ludu Polskiego (1974); Historia i wieczne prawdy (1977); Od Heraklita do Husserla: spotkania z filozofią (1978); Prorocy szczęśliwych światów (1982); Fourier (1989); Zielona teczka (1989); Saint-Simon (1991); Myśliciele polskiego romantyzmu (1992); Hoene-Wroński (1995); Między wiecznością i czasem (2006).


Janusz Tazbir (1927-2016) – historyk, wybitny znawca kultury staropolskiej okresu reformacji i kontrreformacji. Członek Polskiej Akademii Nauk. Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Ważniejsze publikacje: Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce w XVI i XVII w. (1964); Tradycje tolerancji religijnej w Polsce (1980); Reformacja, kontrreformacja, tolerancja (1997); Polacy na Kremlu i inne historyje (2005).


Krzysztof Pomian (ur. w 1934) – filozof, historyk i eseista, absolwent filozofii UniwersytetuWarszawskiego. W 1968 na fali represji pozbawiony pracy na UW, od 1972 roku przebywałna emigracji we Francji. Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Autor m.in.: Człowiek pośród rzeczy: szkice historycznofilozoficzne (1973); Europa i jej narody (1992); Zbieracze i osobliwości: Paryż – Wenecja XVI–XVIII wiek (1996); Historia – nauka wobec pamięci (2006).


Jan Garewicz (1921–2002) – jeden z założycieli „Archiwum” i długoletni sekretarz redakcji. Historyk filozofii i idei, profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, tłumacz. Specjalizował się w dziejach filozofii niemieckiej. Przetłumaczył na język polski główne dzieło Artura Schopenhauera Świat jako wola i przedstawienie. Inne publikacje: Rozdroża pesymizmu. Jednostka i społeczeństwo w koncepcji Artura Schopenhauera (1965); Między marzeniem a wiedzą. Początki myśli socjalistycznej w Niemczech (1975); Schopenhauer (2000).


Stanisław Borzym (ur. 1939) – profesor filozofii, redaktor naczelny „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” w latach 2003–2009. Wieloletni kierownik Zakładu Filozofii Nowożytnej i Współczesnej Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Specjalista w zakresie filozofii polskiej XIX i XX wieku (zwłaszcza w powiązaniu z myślą francuską i niemiecką) oraz historii filozofii nowożytnej. Ważniejsze publikacje: Poglądy filozoficzne Henryka Struvego (1974); Bergson a przemiany światopoglądowe w Polsce (1984); Panorama polskiej myśli filozoficznej (1993); Przeszłość dla przyszłości (2003).


Zbigniew Ogonowski (ur. 1924) – profesor filozofii, historyk idei. Wybitny znawca polskiej filozofii XVI i XVII wieku, w tym dziejów tolerancji i arianizmu. Redaktor naczelny „Archiwum” w latach 1994–2002, obecnie członek Rady Programowej. Ważniejsze publikacje: Z zagadnień tolerancji w Polsce XVII wieku (1958), Locke (1972), Filozofia i myśl społeczna XVII wieku. 700 lat myśli polskiej, cz. I i II (1979), Zarys dziejów filozofii w Polsce. Wieki XIII-XVIII (współaut. i red.) (1989), Myśl ariańska w Polsce XVII wieku. Antologia tekstów (1991), Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej (1992).


Lech Szczucki (ur. 1933) – historyk filozofii i kultury, emerytowany pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Redaktor naczelny „Archiwum” w latach 1987–1993, obecnie członek jego Rady Programowej. Członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członek Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk. Zajmuje się w filozofią humanistów epoki Odrodzenia, dziejami reformacji oraz nowożytnymi herezjami religijnymi: Główne dzieła: Marcin Czechowic (1532-1613): studium z dziejów antytrynitaryzmu polskiego XVI wieku (1964); W kręgu myślicieli heretyckich (1972); Nonkonformiści religijni XVI i XVII wieku: studia i szkice (1993); Humaniści, heretycy, inkwizytorzy: studia z dziejów kultury XVI i XVII wieku (2006).


Andrzej Kołakowski (1942-2015) – filozof, historyk filozofii, długoletni pracownik Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmował się dwudziestowieczną filozofią dziejów i filozofią kultury, zwłaszcza niemiecką i polską. Ważniejsze publikacje: Życie-Kultura-Cywilizacja, Historiozofia Oswalda Spenglera jako wyraz kryzysu i krytyki kultury (1976); Spengler (1981); Koncepcja cywilizacji Erazma Majewskiego (1985); Biblioteka polska (2006).


Henryk Hinz (1930–1997) – filozof, historyk filozofii i myśli społecznej, specjalista w zakresie filozofii oświecenia, szczególnie myśli Hugona Kołłątaja. Wieloletni pracownik Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Wybrane publikacje: Od religii do filozofii: z dziejów kultury umysłowej epoki Oświecenia (1960); Filozofia Hugona Kołłątaja: zarys monografii (1973); Polskie Oświecenie i Komisja Edukacji Narodowej (1973).


Stanisław Cichowicz (1939–2000) – filozof, tłumacz, poeta, malarz. Ukończył filozofię na UW, gdzie następnie pracował. Zajmował się strukturalizmem, hermeneutyką, metafizyką. Był autorem esejów m.in. na temat Blondela, Kartezjusza, Lvinasa, Leibniza, Sartre’a, Ricoeura. Przetłumaczył m.in. pisma M. Merleau-Ponty’ego Proza świata. Eseje o mowie, P. Ricoeura Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie, Ortegi y Gasseta Dehumanizacja sztuki i inne eseje, Bunt mas i inne pisma socjologiczne.


Zbigniew Kuderowicz (1931-1915) – filozof, historyk i etyk, nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych. Kierownik Katedry Filozofii na Uniwersytecie w Białymstoku. Specjalizował się w historii filozofii niemieckiej i polskiej XIX i XX wieku. Wybrane publikacje: Wolność i historia: studia o filozofii Hegla i jej losach (1981); Filozofia dziejów (1983); Hegel i jego uczniowie (1984); Filozofia nowożytnej Europy (1989); Filozofia o szansach pokoju: problemy wojny i pokoju w filozofii XX wieku (1995).


Marcin Król (ur. 1944) – polski filozof i historyk idei. Absolwent socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, członek Collegium Invisibile, przewodniczący rady Fundacji im. Stefana Batorego. Wybrane publikacje: Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku (1985); Historia myśli politycznej. Od Machiavellego po czasy współczesne (1998); Klęska rozumu: kulisy najważniejszych wydarzeń w historii najnowszej (2013).


Maria Wodzyńska-Walicka (ur. 1945) – filozof i dyplomata, ambasador w Królestwie Niderlandów (1998– 2002). Autorka monografii Adam Mickiewicz i romantyczna filozofia historii w Collège de France. 


Joanna Kurczewska (ur. 1944) – socjolog i historyk idei, pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Główne dziedziny zainteresowań badawczych to: socjologia teoretyczna, socjologia historyczna, historia socjologii, socjologia kultury, socjologia narodu, socjologia i antropologia społeczności lokalnych. Główne prace: Naród w socjologii i ideologii polskiej: analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku (1979); Technokraci i ich świat społeczny (1997); Patriotyzm(y) polskich polityków: z badań nad świadomością liderów partyjnych lat dziewięćdziesiątych (2002).


Halina Floryńska-Lalewicz (1945–2015) – doktor filozofii, historyk idei. Związana z „Archiwum” od połowy lat 60-tych jako asystentka prof. Jana Garewicza, ówczesnego sekretarza redakcji. Od roku 1969 pracownik IFiS PAN. W latach osiemdziesiątych objęła funkcję sekretarza redakcji pisma. Autorka książek Lucyferyczne sny Micińskiego (1969) oraz Spadkobiercy Króla Ducha (1976) i licznych artykułów o polskiej myśli filozoficznej, w szczególności romantycznej i modernistycznej.


Tadeusz Kroński (1907-1958) – filozof i historyk filozofii, jeden z inspiratorów powstania warszawskiej szkoły historii idei. Specjalizował się w filozofii Hegla. Ważniejsze publikacje: Koncepcje filozoficzne mesjanistów polskich w połowie XIX wieku (1955); Hegel (1961); Faszyzm a tradycja europejska (2014).


Stanisław Pieróg (ur. w 1946) – ukończył filologię polską i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1974 pracuje na Wydziale Filozofii UW. Jest autorem licznych rozpraw na temat filozofii nowożytnej. Ważniejsze prace: Maurycy Mochnacki: studium romantycznej świadomości (1982); Idea "filozofii narodowej" w polskiej myśli dziewiętnastego wieku (1997).


Andrzej Mencwel (ur. w 1940) – eseista, krytyk i publicysta. Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Doktoryzował się na podstawie pracy o Stanisławie Brzozowskim. Obecnie pracuje jako profesor w Instytucie Kultury Polskiej na UW. Autor licznych praz z zakresu historii myśli polskiej, historii literatury, kulturoznawstwa i antropologii kulturowej. Wybrane prace: Stanisław Brzozowski - kształtowanie myśli krytycznej (1976); Etos lewicy: esej o narodzinach kulturalizmu polskiego (1990); Przedwiośnie czy potop: studium postaw polskich w XX wieku (1997).


Ludwik Chmaj (1888-1959) – historyk, historyk kultury i filozofii, pedagog. Zajmował się dziejami reformacji, Oświeceniem oraz współczesną filozofią i myślą pedagogiczną. Wybrane prace: Bracia polscy: ludzie, idee, wpływy (1957); Studia nad arianizmem (pod red., 1959); Prądy i kierunki w pedagogice XX wieku (1962); Faust Socyn (1539-1604) (1963).

prof. Bronisław Baczko
Projekt finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki
© Polska Akademia Nauk