Historia i wprowadzenie

Ciągłość wpływu tego nurtu myślenia, jakim była Warszawska Szkoła Historii Idei, została zerwana z wielu powodów. W polskich warunkach przyczyny tego zerwania, jak była już o tym mowa, były przede wszystkim polityczne. To w pierwszym rzędzie rozproszenie wielu wybitnych przedstawicieli Warszawskiej Szkoły Historii Idei po świecie, spowodowane przymusową emigracją po ’68 roku, a także następujące w tym okresie stłumienie swobody dyskusji i zmiana intelektualnego klimatu spowodowały, że naruszona została akademicka ciągłość, która mogłaby pozwolić na rozwijanie i dojrzewanie idei Szkoły. Pojedynczy myśliciele kontynuowali i kontynuują do dziś swe prace w jej duchu, jednak należy uznać je już za działania raczej odosobnione.  Co więcej, następujący po ’89 roku naturalny i zrozumiały gest odcięcia się od dziedzictwa poprzedniego ustroju pogłębił swoiste „zapomnienie” tego nurtu myślowego.

 

Owo zapomnienie miało jednak też inne przyczyny, związane z intelektualnymi zmianami w obrębie myśli zachodniej drugiej połowy XX wieku. Zwrot językowy w filozofii, a jednocześnie eksplozja myśli strukturalistycznej i post-strukturalistycznej wpłynęły na odsunięcie paradygmatu historycznego, zwanego teraz często „historycystycznym”, w cień.

 

Wydaje się, że właśnie dzisiaj pojawia się moment, w którym trzeba dziedzictwo Szkoły z owego cienia wydobyć. Są po temu ważkie racje historyczne – dziś jeszcze możemy po prostu rozmawiać z wieloma jej twórcami - ale przede wszystkim jest to potrzeba intelektualna. Wydaje się bowiem, że mamy już wystarczający dystans do intelektualnej historii XX wieku, by podjąć z nią płodną dyskusję. Uwzględniając lekcję, jaką dały nam nurty krytyczne wobec paradygmatu historycznego, winniśmy jednak ten paradygmat odzyskać i włączyć w nasz sposób myślenia. Na potrzebę taką wskazuje choćby to, że początek nowego stulecia zadał kłam tezom o „końcu historii”; historia gwałtownie przyspieszyła i zrozumienie tego ruchu stanowi intelektualny obowiązek współczesnych myślicieli.

 

Dla polskich intelektualistów odzyskanie dziedzictwa Warszawskiej Szkoły Historii Idei jest jednak jeszcze czymś więcej. Stanowi ona bowiem oryginalny wkład polskiej myśli w najważniejsze spory, które przetoczyły się na Zachodzie w ciągu ostatniego półwiecza. Dyskusja z nią może też stać się istotnym momentem inspirującym budowanie oryginalnego głosu polskich myślicieli w najważniejszych debatach współczesności. Jest ona niezbędnym elementem naszego narodowego dziedzictwa w sferze idei.

prof. Bronisław Baczko
Projekt finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki
© Polska Akademia Nauk